اهمیت دانش و نوآوری در اقتصاد دانش بنیان

" /> اهمیت دانش و نوآوری در اقتصاد دانش بنیان | اقتصاد دانش بنیان

اهمیت دانش و نوآوری در اقتصاد دانش بنیان

آذر ۲۶, ۱۳۹۶ 0
Artboard-1-2.png

اقتصاد دانش بنیان یعنی توانایی تبدیل دانش به ثروت

در دنیای امروز دانش حرف اول را می‌زند و تمام دستاوردهای تکنولوژی که از آن‌ها استفاده می‌کنیم بر اساس پیشرفت علم و دانش شکل گرفته‌اند. امروزه جوامع به دنبال راه‌هایی برای بهینه‌سازی و افزایش بهره‌وری تولیدات بوده تا از این طریق بتوانند هزینه‌ها را کاهش داده و در عوض تولید ثروت کنند و سود بیشتری را به دست آورند. فناوری‌های نوآورانه فقط بر پایه‌ی پیشرفت علم و دانش صورت گرفته‌اند و نمی‌توان آن‌ها را یک اتفاق تصادفی به حساب آورد. با توجه به پیچیده شدن جوامع و روابط حاکم بر تولید و همچنین پیشرفت علم و دانش بشری، جز با رویکرد دانش محور نمی‌توان به فعالیت‌های اقتصادی روی آورد؛ در نتیجه اقتصاد دانش بنیان یا همان اقتصاد مبتنی بر دانش به دلیل اهمیتی که دارد روز به روز بیشتر مورد توجه تولیدکنندگان و سیاستگذاران اقتصادی قرار می‌گیرد. در این مقاله قصد داریم به مقوله‌ی دانش و نوآوری بپردازیم و اهمیت آن را در رسیدن به اقتصاد دانش بنیان بررسی کنیم.

دانش چیست؟

برای درک مفهوم اقتصاد مبتنی بر دانش، داشتن درک درستی از مفهوم دانش ضروری است. برای دانش تعریف‌های فراوانی وجود دارد که در دایرهالمعارف‌ها می‌توان آن‌ها را جستجو کرد. اگرچه هر کدام از این تعریف‌ها از جنبه‌های مختلف به موضوع دانش نگاه کرده‌اند، اما به طور کلی می‌توان دانش را مجموعه‌ای از تجربه‌ها و حقایق دانست که به صورتی معین سازماندهی شده‌اند و برای حل مسائل و تصمیم‌گیری‌های مختلف استفاده می‌شوند. همچنین دانش را می‌توان مجموعه‌ای از اطلاعات درباره‌ی روش انجام کارها یا اصول مربوط به فنون مختلف دانست. بکارگیری دانش در زمینه‌های مختلف اگرچه در نگاه اول کار ساده‌ای به نظر می‌رسد، اما با توجه به حجم انبوه دانش تولید شده در عصر حاضر، نیازمند تخصص‌هایی است که حتی برای آن رشته‌های دانشگاهی بوجود آمده‌اند که از جمله‌ی آن‌ها می‌توان به رشته‌ی مدیریت دانش اشاره کرد. افراد متخصص در مدیریت دانش به سازمان‌ها در چگونگی بکارگیری و توسعه‌ی فعالیت‌هایشان بر مبنای دانش کمک می‌کنند و از این طریق بهره‌وری بیشتری را برای سازمان رقم می‌زنند. بنابراین دانش را می‌توان به منزله‌ی یک موتور تولیدکننده‌ی درآمد دانست که یکی از دارایی‌های مهم و راهبردی سازمان‌های امروزی محسوب می‌شود. سازمان‌هایی که رویکرد دانشی نداشته باشند، نمی‌توانند محصولاتی خلاقانه و بدیع تولید کنند. این سازمان‌ها نه‌تنها توانایی رقابت با سایر سازمان‌ها را ندارند بلکه حتی از کنترل فعالیت‌های درون سازمانی خود نیز ناتوان هستند.
اما سؤال اساسی این است که آیا هر دانشی که تولید می‌شود قدرت اضافه کردن ارزش بیشتری به جامعه را دارد؟ طبیعتاً پاسخ این سؤال منفی خواهد بود به این دلیل که، تولید دانشی می‌تواند جوامع را به سوی رشد و توسعه هدایت کند که از کیفیت لازم برخوردار باشد و به معنای حقیقی بتوان نام دانش را بر آن نهاد. در ادامه‌ی برخی از شاخص‌های دانش با کیفیت را با هم مرور خواهیم کرد.

تولید دانش باکیفیت چه شاخصه‌هایی دارد؟

منظور از دانش با کیفیت، دانشی است که می‌توان از آن در مسیر فعالیت‌های مختلف به ویژه فعالیت‌های اقتصادی بهره گرفت. سیستم آموزشی سهم مهمی در ایجاد زیرساخت‌های تولید دانش با کیفیت دارد و زمینه‌های استفاده از فرصت‌ها را برای فعالان عرصه‌ی دانش ‌بنیان هموار می‌سازد. اقتصاد دانش بنیان اقتصادی است که بر اساس تولید دانش باکیفیت صورت می‌گیرد و رویکرد کلی آن علاوه بر درآمدزایی و تولید ثروت، اثرات مطلوب دیگری مانند کاهش فقر و افزایش سطح رفاه اجتماعی است. بنابراین برای دستیابی به اقتصاد دانش بنیان، سرمایه‌گذاری در بخش دانشگاهی کشور، برای تولید دانش با کیفیت و اثربخش ضروری به نظر می‌رسد؛ چرا که افرادی که دارای سطح بالایی از تحصیلات هستند یکی از عوامل مهم در تولید دانش با کیفیت محسوب می‌شوند. 
یکی از شاخص‌هایی که می‌توان کیفیت دانش را با آن سنجید، تأثیر آن در اقتصاد ملی است. دانش با کیفیت باید بتواند بر میانگین GDP سالانه در سطح ملی تأثیر مثبتی داشته باشد و همچنین شاخص توسعه‌ی انسانی را بهبود بخشد. شاخص‌هایی دیگری نظیر میزان اختراعات، اشتغال در صنایع های‌تک و کاربرد دانش در صنعت نیز می‌تواند در سنجش کیفیت دانش تولید شده در کشور کمک نماید. هر چه تعداد درخواست‌های ثبت اختراع در یک مجموعه یا یک کشور افزایش یابد، کیفیت دانش در آن کشور در وضعیت بهتری قرار دارد. همچنین هر چه میزان اشتغال در خدمات دارای فناوری بالا بیشتر باشد، دانش تولید شده از کیفیت بالاتری برخوردار است. میزان ارتباط صنعت و دانشگاه نیز سهم بسزایی در افزایش کیفیت دانش خواهد داشت؛ به طوری که هر چه ارتباط دانشگاه‌ها و صنعت بیشتر باشد، تولید دانش سریع‌تر به تولید صنعتی می‌انجامد و می‌توان گفت که دانش تولید شده از کیفیت بالایی برخوردار بوده است.
تعداد پژوهشگران تمام وقت به نسبت جمعیت، میزان هزینه‌های اختصاص داده شده به فعالیت‌های مربوط به تحقیق و توسعه، میزان رشد فعالیت‌های اقتصادی مبتنی بر تجارت الکترونیک و رتبه‌بندی سیاست‌های رقابتی از سوی سازمان‌های بین‌المللی اقتصادی از دیگر مواردی هستند که می‌توان با ارزیابی آن‌ها به کیفیت دانش تولید شده پی برد. هرچه ارتباط مجموعه‌های تولیدکننده‌ی دانش با یکدیگر بیشتر باشد، نتیجه‌ی این ارتباطات منجر به تولید دانش در سطح باکیفیت‌تری خواهد شد. 

 

مقالات مرتبط : 

دانش با کیفیت در سطح کسب‌ و کار

نوآوری به چه معناست و چه ارتباطی با دانش دارد؟

نوآوری در یک تعریف ساده استفاده یا انتقال دانش از تحقیق به توسعه و سپس به مرحله‌ی عملی یا کاربردی است. به عبارت دیگر به فرآیند طراحی توسعه و انتشار یک تکنولوژی یا محصول جدید نوآوری می‌گویند. نوآوری یا دربردارنده‌ی یک محصول جدید است که قبل از آن وجود نداشته و یا اینکه یک سطح ارتقا یافته از محصول پیشین را شامل می‌شود در حقیقت نوآوری را می‌توان تبدیل دانش به ثروت، تعریف نمود. به این معنی که اگر شما بتوانید دانشی که تولید نموده‌اید را به مرحله اجرا نزدیک نمایید، توانسته‌اید چیزی که وجود نداشته است را ایجاد نمایید که این همان نوآوری است. در نتیجه نوآوری را می‌توان یکی از مؤلفه‌های مهم اقتصاد دانش بنیان به حساب آورد چرا که تا مادامی که دانش شما ارزش اجرایی نداشته باشد، ثروتی هم در پی نخواهد داشت. در دنیای امروز صنایع رقابتی با تطبیق فناوری‌های اولیه‌ی تولید شده در کشورهای پیشرفته، محصولات جدیدی را برای کشورهای در حال توسعه طراحی و به بازار عرضه می‌کنند. اما اینکه نوآوری را چگونه می‌توان مورد سنجش و ارزیابی قرار داد، موضوع مهمی است که به آن اشاره خواهیم کرد.

شاخص‌های سنجش نوآوری چیست؟

در کشورهای پیشرفته چند معیار برای سنجش سطح نوآوری وجود دارد؛ یکی از این معیارها درصد دانشجویانی است که در مؤسسات آموزش عالی مشغول به تحصیل هستند؛ هرچه تعداد این دانشجویان بیشتر باشد سطح نوآوری در جایگاه بالاتری قرار خواهد گرفت. از آنجایی که مشارکت در یادگیری دراز مدت نسبت به آموزش‌های کوتاه مدت تأثیر بیشتری بر سطح نوآوری دارد، این عامل نیز به عنوان یکی از عوامل در حوزه‌ی تحصیلات آموزش عالی محسوب می‌شود. همچنین میزان هزینه‌های اختصاص داده شده از تولید ناخالص داخلی به فرآیندهای عمومی تحقیق و توسعه و فعالیت‌های مرتبط با گسترش توسعه‌ی کسب‌و‌کار، نشان‌دهنده‌ی جایگاه نوآوری در کشورها است. آمار ثبت اختراعات نیز علاوه بر آن که بیانگر تولید دانش باکیفیت است، دلیلی برای وجود نوآوری در یک کشور نیز به شمار می‌آید زیرا اختراع به معنای آن است که تا پیش از آن موضوع مورد اختراع وجود نداشته و هم اکنون از طریق نوآوری به وجود آمده است. یکی از نهادهای معتبر بین‌المللی که شاخصه‌هایی را برای نوآوری و سطح تولید دانش باکیفیت ارائه می‌دهد، سازمان همکاری و توسعه‌ی اقتصاد جهانی است. در این سازمان، کمیته‌ای برای سیاست‌های اقتصادی وجود دارد که سالانه با برگزاری چند جلسه وضعیت اقتصادی کشورهای عضو را بررسی می‌کنند. دانش و فناوری جهانی یک منبع مهم برای سنجش نوآوری در کشورها محسوب می‌شود که در این روند موضوعی به نام انتقال دانش و تولید ثروت اهمیت می‌یابد.
بنابراین نوآوری را به می‌توان، استفاده از تمام انواع دانش برای دستیابی به نتایج اجتماعی و اقتصادی مورد نظر دانست که این موضوع طبیعتاً با پیشرفت هرچه بیشتر دانش رونق بیشتری می‌یابد و منجر به فراهم شدن زیرساخت‌های اقتصاد دانش بنیان می‌‌شود.

 

مقالات مرتبط : 

سخنرانی دکتر سعید سرکار در پنجمین دوره‌ی مجمع اقتصاد فناوری نانو

منبع: 
کتاب پی دی اف ارسالی
http://dergipark.gov.tr/download/article-file/103452


پاسخ دادن

آدرس ایمیل شما منتشر نمی شود. فیلدهای ضروری نشانه گذاری شده اند *


عضویت در خبرنامه

درباره ما

تمامی حقوق برای مجمع اقتصادی فناوری نانو محفوظ می باشد. طراحی و پیاده سازی توسط فرا محتوا